De Birk geschiedenis

Algemeen geschiedenis

Het naturisme vindt zijn oorsprong in Duitsland rond het einde van de 19e eeuw.
Naturisme stond in die tijd voor een manier van leven. Gemeenschappelijke naaktheid werd verbonden aan een levenswijze waar de consumptie van alcohol en vlees taboe was, waar men probeerde zo rein en puur mogelijk te leven en luxe werd geschuwd. Er is inmiddels veel veranderd....

Begin vorige eeuw woei deze stroming, het naturisme, over naar ons land. In 1931 begon de geschiedenis van het georganiseerd naturisme in Nederland met de oprichting van de 'Bond van Lichtvrienden', waarbij het voor de insiders bekend was dat men onder 'licht' eigenlijk 'naakt' verstond... De activiteiten van deze eerste naturistenclub beperkten zich tot recreëren in de vrije natuur, waarbij werd gepicknickt en gesport. In die tijd toch wel even schrikken voor de achteloze voorbijganger...
De Tweede Wereldoorlog zorgde voor een terugval in de opkomst van het naturisme, De Bond van Lichtvrienden viel uiteen. Maar direct na de oorlog werd het Verbond van Nederlandse Naturisten Stichting Zon en Leven opgericht, onder andere door leden van de vroegere Bond van Lichtvrienden. Het eilandje De Vier Elementen in de Loosdrechtse Plassen en het terrein Gravingen bij Utrecht waren de eerste echte naturistenterreinen, in 1949 door Zon en Leven aangekocht.

Het naturistisch verenigingsleven bloeide. Nieuwe verenigingen ontstonden, elk zo met zijn eigen ideeën over het 'naturistengedachtegoed' en hoe dit tot uitvoer te brengen. De terreinen waren over het algemeen afgeschermd van de 'buitenwereld' door rietmatten en was men de 'poort' gepasseerd dan sprak men elkaar alleen aan met de voornaam, om elkaars identiteit niet te verraden. Er werd gesport, gekampeerd en gezamenlijk werd het terrein onderhouden en het corvee uitgevoerd. In totaal telde het georganiseerd naturisme aan het eind van de jaren 50 zo'n duizend leden.

In 1961, zo’n vijftig jaar geleden, besloten de toenmalige twaalf naturistenverenigingen zich te verenigen in de Nederlandse Federatie van Naturistenverenigingen. De oprichting vond plaats in Utrecht. Al snel keek de NFN verder dan de rietmatten die de verenigingsterreinen omzoomden. Er werd actie gevoerd voor het officieel maken van de gedoogde naaktstrandjes langs de Nederlandse kust. Dit resulteerde in legalisering van het eerste naaktstrand in Callantsoog, in 1973. Andere volgden. In de jaren 70 waren er verschillende officiële en gedoogde naaktstranden, het bloot zwemmen en zonnen werd in Nederland een populaire bezigheid. De NFN sluit hierop aan door ook degenen die niet lid zijn van een naturistenvereniging op te nemen in haar gelederen, als 'begunstiger'.

Hoewel het aantal officiële naaktstranden langs de Nederlandse kust gestaag groeit, is het naakt recreëren in het openbaar nog steeds een strafbaar feit volgens de Nederlandse Wet. Dit werd dan ook een tijd van discussies, debatten en rechtszaken op dit gebied. De algemene regel wordt dat, zolang je het 'normaal ontwikkelde schaamtegevoel' niet kwetst, blootlopen geen strafbaar feit is. Maar, wat is het normaal ontwikkelde schaamtegevoel? En wie bepaalt dat?
In 1985 komt er een einde aan de onduidelijkheden. Er wordt een nieuwe wet aangenomen die zegt dat naaktrecreatie enkel strafbaar is, als het wordt uitgeoefend op plaatsen die daarvoor niet geschikt zijn. En dan is er slechts sprake van een overtreding van de openbare orde, niet van een zedenmisdrijf. Met deze liberale regelgeving is Nederland -zeker op dat moment- uniek in de hele wereld. Tijden zijn veranderd. Wat begon als een verbond tussen twaalf naturistenverenigingen is uitgegroeid tot een professionele belangenorganisatie, Naturisten Federatie Nederland, met zo'n 70.000 donateurs en verenigingsleden. Wat begon als een nieuwe levensvisie van enkele enthousiaste durfals is tegenwoordig een maatschappelijk geaccepteerde vorm van recreatie. Ongeveer één op de tien Nederlanders maakt regelmatig gebruik van naaktstranden in binnen- en buitenland, naturistencampings en sauna's. Iedereen beleeft het naturisme in vrijheid en op zijn eigen manier. En dat willen we graag zo houden.

Aanbevolen literatuur over de ontstaansgeschiedenis van het naturisme:
- Karl Dreßen. Geschichte des Naturismus. Von der Nacktheit über die Nacktkultur zum Naturismus. Chronik der INF/FNI, 1995.

Terug naar boven

De Birk geschiedenis

Met de oprichting van Zon en Leven neemt de belangstelling voor het naturisme fors toe en groeit het aantal leden gestaag. Ook mensen die wel naakt willen vertoeven, maar zich minder kunnen vinden in het verbod op tabak, alcohol en vlees worden, bij gebrek aan alternatieven, noodgedwongen lid van Zon en Leven. Er zijn in die tijd namelijk nog geen andere verenigingen en naturisme bedrijven buiten een vereniging is voor de meeste mensen in die tijd nog geen optie.

In 1952 vat een aantal van deze mensen het idee op een nieuwe vereniging te starten met een minder dogmatisch karakter. Dit resulteert eind dat jaar in de oprichting in Amsterdam van de Nederlandse Lichtbond, die bij aanvang uit 6 personen bestaat. De Nederlandse Lichtbond richt zich vooral op het naturistisch recreëren, zonder het opleggen van verdere geboden en verboden ten aanzien van de persoonlijke leefwijze.

Na een zoektocht vindt men in 1953 een geschikt terrein in Ankeveen. Men gaat enthousiast aan de slag om het terrein, een drassig eiland in de Ankeveense plassen, geschikt te maken voor recreatie. Het terrein wordt gedoopt tot De Molen, verwijzend naar de nabijgelegen 17e-eeuwse watermolen. Heel 1953 zijn de leden druk aan de slag om de eerste primitieve basisvoorzieningen aan te leggen, zoals een hut en een dijkversterking.

In 1953 start men ook met saunabijeenkomsten. In die beginjaren moet alles heel geheimzinnig gebeuren. Namen van leden mogen niet prijsgegeven worden want er waren leden bij met een kwetsbaar beroep. Leden werven was ook moeilijk. Reclame maken via advertenties was niet mogelijk. Er was alleen een postbusnummer dat vermeld stond in blaadjes die onder de toonbank verkocht werden. Desondanks groeit de Nederlandse Lichtbond al snel tot 40 leden. Er komen mensen uit heel Nederland. Hierdoor rijzen er initiatieven om elders in het land nog meer lichtbonden op te richten. Zo ontstaan er onder meer de Lichtbond Noord, de Zuid-Hollandse Lichtbond en de Arnhemse Lichtbond. Dit is reden om in 1954 de naam van de Nederlandse Lichtbond te wijzigen in Amsterdamse Lichtbond (ALB). In 1954 start de ALB met het geven van lezingen over "gezond leven". Dit om belangstellenden te werven voor het naturisme en de ALB. Overigens kunnen in de beginjaren alleen maar echtparen lid worden. Pas in 1965 kunnen ook individuen lid worden.

In de loop der jaren ontwikkelt de ALB zich gestaag. Terrein De Molen wordt van steeds meer recreatieve gemakken voorzien en het aantal leden groeit tot enkele honderden. Omdat kamperen op De Molen niet mogelijk is, koopt de ALB in 1962 een terrein in de Soester bossen, genaamd De Birk.
Door de aankoop van De Birk neemt het aantal recreatieve mogelijkheden toe, evenals het aantal leden. In de loop van de jaren 70 groeit het aantal leden tot zo'n 600. Het exploiteren van twee terreinen blijkt een te zware opgave. Temeer daar de exploitatie van De Birk gepaard gaat met tegenwerking van de gemeente Soest en Staatsbosbeheer.

In 1976 wordt het drastische besluit genomen De Birk te verzelfstandigen in een nieuwe naturistenvereniging, eveneens genaamd De Birk. Ongeveer de helft van de leden stapt over naar De Birk en de ALB gaat verder met zo'n 300 leden. De Birk en de ALB zijn sinds die tijd beide gegroeid tot gezonde volwassen verenigingen met mooie terreinen.

Geraadpleegde bronnen:

Bert Evenhuis, Het naakte bestaan (naturisme/nudisme: een levenshouding), uitgeverij Bert Bakker (1964)

Leonard de Vries, Zo puur in de natuur: naturisme toen en nu, uitgeverij Ankh-Hermes (ISBN 90 202 4747 6) (1987)

Archief Amsterdams Lichtbond

Terug naar boven